D Vitamini Eksikliğinin 8 Önemli Belirtisi

D vitamini, insan vücudunun birçok sistemine güçlü etkileri olan son derece önemli bir vitamindir (1).

Diğer vitaminlerin aksine, D vitamini bir hormon gibi davranır ve vücuttaki her bir hücrenin bunu algılayabilecek reseptörleri bulunur.

Vücut güneş ışığına doğrudan maruz kaldığında D vitamini üretir.

D vitamini ayrıca yağlı balıklar veya D vitamini eklenmiş süt ürünleri gibi belirli besinlerde bulunur. Fakat D vitaminini sadece beslenme yoluyla karşılayabilmek çok zordur.

Günlük olarak alınması tavsiye edilen D vitamini miktarı genellikle 400-800 IU arasındadır. Fakat birçok uzman bu miktardan daha fazla alınmasını gerektiğini söylemektedir.

D vitamini eksikliği oldukça yaygın bir durumdur. Dünya çapında yaklaşık bir milyon insanın D vitamini eksikliği yaşadığı tahmin edilmektedir (2).

2011 senesinde yapılan bir araştırmaya göre, ABD’deki yetişkinlerin %41,6’sının D vitamini eksiktir. Bu sayı Hispanik kökenlilerde %69,2’ye, Afrika kökenli Amerikalılarda ise %82,1’e yükselmiştir (3).

D Vitamini Eksikliğinin Nedenleri

D vitamini eksikliği riskini artıran 7 önemli etken vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:

  • Koyu bir cilt tenine sahip olmak
  • Yaşlı olmak
  • Aşırı kilolu veya obez olmak
  • Yeteri kadar balık veya süt ürünü tüketmemek
  • Güneşin yıl boyunca daha az görüldüğü bölgelerde yaşamak
  • Dışarı çıkarken her zaman güneş kremi kullanmak
  • Sürekli evde vakit geçirmek

D Vitamini Eksikliğinin Belirtileri

Belirtiler genellikle hafif seyrettiğinden dolayı çoğu kişi en başta D vitamini eksikliği yaşadığını anlamaz. Belirtiler kolayca anlaşılmasa da D vitamini eksikliği hayat kalitenizi önemli ölçüde düşürüyor olabilir.

1. Sık Sık Hasta Olmak

D vitamininin vücuttaki en önemli işlevlerinden biri bağışıklık sistemini sağlam tutmasıdır. Bu sayede vücut, hastalığa neden olan virüslere ve bakterilere karşı savaşabilir.

D vitamini, enfeksiyonla savaşan hücrelerle bizzat ilgilenir (4).

Yürütülen çeşitli büyük çaplı ve gözleme dayalı araştırmalar, D vitamini eksikliğiyle soğuk algınlığı, bronşit ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonları arasında doğrudan bir ilişki olduğunu göstermiştir (5, 6).

Bazı araştırmalar, günde 4000 IU’ya varan dozlarda D vitamini takviyesi almanın solunum yolu enfeksiyonlarına yakalanma riskini azalttığını açığa çıkarmıştır (7, 8, 9).

Bir araştırmada, kronik akciğer rahatsızlığı olan insanlar incelenmiştir. D vitamini çok düşük olan kişilerde, bir senelik yüksek doz D vitamini takviyesinden sonra önemli düzelmeler görülmüştür (10).

2. Yorgunluk ve Halsizlik

Yorgun hissetmenin birden fazla nedeni olabilir. D vitamini eksikliği de bu nedenlerden biridir.

Çeşitli vakalar üzerine yapılan araştırmalar, kandaki D vitamininin çok az olmasının yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürdüğünü açığa çıkarmıştır (11, 12).

Bir vakada, gündüz vakti yaşadığı kronik halsizlikten ve baş ağrılarından şikayetçi olan bir kadının, kanında yalnızca 5,9 ng/ml D vitamini taşıdığı görülmüştür. Bu, aşırı derecede düşük bir orandır ve 20 ng/ml değerinin altındaki her değer düşük sayılır.

İncelenen kadın D vitamini takviyesi aldıktan sonra, kanındaki oran 39 ng/ml’ye çıkmış ve şikayetleri sona ermiştir (12).

Fakat, çok düşük olmayan kan değerleri bile enerji seviyenizi düşürebilir.

Geniş çaplı ve gözleme dayalı bir araştırma, genç kadınlarda D vitamini ve halsizlik arasındaki ilişkiyi incelemiştir.

Araştırma sonunda, kanında 20 ng/ml’den daha az D vitamini olan kadınların, değeri 30 ng/ml veya üstü olan kadınlara kıyasla, yorgunluktan daha fazla şikayetçi oldukları görülmüştür (13, 14).

3. Kemik ve Sırt Ağrısı

D vitamini kemik sağlığını korumaya çeşitli şekillerde yardımcı olur. Vücudun kalsiyum emilimini artırmaktadır.

Kemik ağrısı veya bel ağrıları kanınızdaki D vitamininin az olduğu anlamına geliyor olabilir.

Gözleme dayalı geniş çaplı araştırmalar D vitamini eksikliği ve kronik bel ağrısı arasında bir ilişki olduğunu açığa çıkarmıştır (15, 16, 17).

Bir araştırma, 9000 yaşlı kadın üzerinde D vitamini ve bel ağrısı arasındaki ilişkiyi incelemiştir.

Araştırma sonunda araştırmacılar, D vitamini eksikliği olan kişilerin sırt ve bel ağrılarına daha yatkın olduğunu ve hatta bu ağrıların kişilerin günlük hayatını kısıtlayabildiğini görmüşlerdir (17).

Başka bir araştırmada, D vitamini eksikliği olan insanların bacaklarda, kaburgalarda veya eklemlerde kemik ağrısı yaşama risklerinin, değerleri normal olan insanlara kıyasla daha fazla olduğu gösterilmiştir (18).

4. Depresyon

Depresif bir ruh hali, D vitamini eksikliğinin belirtisi olabilir.

Araştırmalar, D vitamini eksikliğinin özellikle de orta yaşlı yetişkinlerde depresyona neden olduğunu göstermektedir (19, 20).

Bir analize göre, gözleme dayalı araştırmaların %65’i düşük D vitamini seviyesi ile depresyon arasında bağlantılar bulmuştur.

Bir diğer yandan, kontrol altında gerçekleştirilen araştırmaların çoğunda, bu iki faktör arasında bir bağlantı olduğuna dair bulgular keşfedilmemiştir. Bu tip araştırmaların bilimsel değeri, gözleme dayalı araştırmalara kıyasla daha fazladır (19).

Fakat yine de, kontrol altında yürütülen araştırmalarda kullanılan D vitamini dozajının genellikle çok düşük olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.

Buna ek olarak, bu araştırmalardan bazıları D vitamini takviyelerinin etkisini göstermesi için yeterli bir süre boyunca sürdürülmemiştir.

Kontrol altında yürütülen başka araştırmalar, D vitamini eksikliği yaşayan insanlara bu takviyeyi yapmanın, soğuk aylarda gerçekleşen mevsimsel depresyon dahil, genel olarak depresyonu azalttığını göstermektedir (21, 22).

5. Geç İyileşen Yaralar

Herhangi bir cerrahi operasyondan veya yaralanmadan sonra oluşan yaraların geç iyileşmesi, D vitamininin düşük olduğu anlamına gelebilir.

Yapılan araştırmalarda, bu vitaminin yaraların iyileşmesine katkıda bulunan ve yeni deri hücrelerinin oluşmasını hızlandıran bileşenlerin üretimini artırdığı tespit edilmiştir (23).

Diş ameliyatı geçirmiş insanlar üzerinde yapılan bir araştırma, iyileşmenin çeşitli safhalarının D vitamini eksikliği nedeniyle geciktiğini göstermiştir (24).

Ayrıca, D vitamininin enflamasyonu kontrol edebildiği ve enfeksiyonlara karşı savaşıp iyileşmeyi hızlandırdığı iddia edilmektedir.

Bir araştırma ise, diyabetik ayak enfeksiyonundan şikayetçi hastaları incelemiştir. D vitamini fazlaca düşük olan hastaların, iltihaplanmaya daha açık olduğu ve iyileşme olasılıklarının daha fazla tehlikeye girdiği görülmüştür (25).

Ne yazık ki, D vitamini takviyelerinin bu vitaminin eksikliğini yaşayan insanlarda yaraların iyileşmesine nasıl katkıda bulunduğuna dair fazla araştırma yoktur.

Fakat bir araştırmada elde edilen bulgulara göre, bacak ülseri olan ve D vitamini eksikliği yaşayan insanlar bu vitamin ile tedavi edildiklerinde, ülserin boyutu ortalama olarak %28 küçülmüştür (26).

6. Kemik Kaybı

D vitamini, kalsiyum emiliminde ve kemik metabolizmasında hayati bir role sahiptir.

Kemiklerdeki düşük mineral yoğunluğu, kemiklerin kalsiyum ve diğer mineraller bakımından kayba uğradığı anlamına gelir. Bu da yaşlı kişilerin, özellikle de kadınların, kemiklerinin kırılma riskinin arttığını göstermektedir.

1100’den fazla orta yaşlı kadın üzerinde yapılan geniş çaplı ve gözleme dayalı bir araştırmada, düşük D vitamini ve kemiklerdeki düşük mineral yoğunluğu arasında doğrudan bir ilişki bulunmuştur (27).

Fakat, kontrol altında yürütülen bir araştırma, D vitamini eksik olan kadınların yüksek dozda takviye aldıklarında değerlerinde bir artış yaşansa bile, kemiklerindeki mineral yoğunluğunun artış göstermediğini ortaya koymuştur (28).

Bu bulgular göz önünde bulundurulmaksızın, yeterli D vitamini alımı ve kan değerlerinin normal aralıklar arasında tutulması, kemik yoğunluğunu korumak ve kırık riskini azaltmak adına iyi bir strateji olabilir.

7. Saç Dökülmesi

Saç dökülmesinin temel nedeni genellikle strestir. Fakat saç dökülmesi çok fazla olduğunda bunun nedeni bir hastalık veya bir eksiklik olabilir.

Kadınlarda saç kaybı düşük D vitamini ile ilişkilendirilmiştir. Fakat bu konuyla ilgili yürütülen araştırmalar sınırlıdır (29).

Saçkıran, şiddetli saç ve vücut tüyü kaybı ile bilinen oto-immün bir hastalıktır. D vitamini eksikliği nedeniyle çocuklardaki kemiklerin yumuşamasına neden olan raşitizm hastalığıyla ilişkilendirilir (30).

D vitamininin düşük olması saçkıran hastalığıyla bağlantılıdır veya bu hastalık için bir risk faktörü olarak sayılabilir (31, 32, 33).

Saçkıran hastalığı olan insanlar üzerinde yapılan bir araştırma, D vitamini düşük olan kişilerde daha fazla saç kaybı yaşandığını göstermiştir (33).

Bir örnek vaka incelemesinde, sentetik D vitamininin topikal olarak (belirli bir bölgeye) uygulanması, D vitamini reseptörleri eksik olan bir gencin saç dökülmesini tamamen tedavi edebilmiştir (34).

8. Kas Ağrıları

Kas ağrılarının nedenlerini anlamak zor olabilir.

D vitamini eksikliğinin, çocuklarda ve yetişkinlerde kas ağrısına neden olabildiğine dair kanıtlar bulunmaktadır (35, 36, 37).

Bir araştırmada, kronik ağrı çeken insanların %71’inin D vitamini eksikliği olduğu görülmüştür (37).

D vitamini reseptörleri, ağrı reseptörleri adı verilen sinir hücrelerinde bulunurlar ve acıyı hissetmeyi sağlarlar.

Deney fareleri üzerinde yürütülen bir araştırma, D vitamini eksikliğinin acı ve hassasiyeti artırdığını göstermiştir (38).

Birkaç farklı araştırma ise yüksek dozda D vitamini takviyesi almanın, D vitamini eksik olan insanlarda çeşitli ağrıları azalttığını göstermiştir (39, 40).

D vitamini eksik olan ve büyüme ağrısı çeken 120 çocuk üzerinde yapılan bir araştırma, tek bir doz D vitamininin bile ağrıları ortalama olarak %57 azalttığını göstermiştir (40).

D Vitamini Eksikliği Nasıl Giderilir?

D vitamini eksikliği kolay tedavi edilebilen bir durumdur ve bununla baş etmenin çeşitli yolları vardır.

Öncelikle güneşe maruz kalma sürenizi biraz artırmalısınız. Yağlı balıklar veya D vitamini ile güçlendirilmiş süt ürünleri gibi besinleri tüketerek de D vitamini alabilirsiniz. Bunlara ek olarak D vitamini takviyesi de kullanabilirsiniz.

Bu eksikliği gidermek kolay olsa da, bu tedavi yöntemlerine başvurmadan önce mutlaka kan testi yaptırmalı ve herhangi bir takviye kullanmadan önce doktorunuza danışmalısınız.