Demir Eksikliğinin En Yaygın 10 Belirtisi

Demir eksikliği, vücutta yeteri kadar demir minerali bulunmadığında ortaya çıkar. Bu da kırmızı kan hücrelerinin anormal düzeyde azalmasına neden olur.

Bunun nedeni, demirin hemoglobin üretimi için gerekli olmasıdır. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan bir protein türüdür ve bu kan hücrelerinin oksijen taşımasını sağlar.

Eğer vücutta yeterli hemoglobin yoksa, dokular ve kaslar yeterli oksijeni alamadıklarından dolayı verimli çalışamazlar. Bu da, anemi (kansızlık) adı verilen durumun oluşmasına neden olur.

Değişik anemi çeşitleri bulunsa da, demir eksikliğine bağlı oluşan anemi dünyadaki en yaygın anemi çeşididir (1).

Demir eksikliğinin nedenleri arasında kötü beslenme yüzünden düşük demir alımı, enflamatuar bağırsak rahatsızlığı, hamilelikte artan demir ihtiyacı veya ağır regl dönemleri veya iç kanama sonrası oluşan kan kaybı sayılabilir (2).

Demir Eksikliğinin Belirtileri

Demir eksikliğinin belirtileri, aneminin şiddetine, ne kadar hızlı geliştiğine, yaşa ve genel sağlık durumuna bağlı olarak değişir.

1. Yorgunluk

Çok yorgun hissetmek, demir eksikliğinin en yaygın belirtilerinden biridir ve demir eksikliği olan insanların yarısından fazlasını etkiler (3, 4).

Bunun nedeni, kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobini üretmek için demire ihtiyaç olmasıdır. Hemoglobin, vücudun her yerine oksijen taşır.

Vücutta yeterli hemoglobin bulunmadığında, dokulara ve kaslara ulaşan oksijen miktarı da azalır ve bu bölgeler enerjiden mahrum kalır. Buna ek olarak, kalbin oksijen barındıran kanı vücudun her yerine ulaştırabilmesi için daha fazla efor sarf etmesi gerekir. Bu da yorgunluk hissine sebep olur (1).

Yorgunluk, meşguliyetin fazlaca arttığı modern dünyada normal bir durumdur ve sadece bu belirtiye bakılarak demir eksikliğini teşhis etmek zordur.

Fakat demir eksikliği olan insanların çoğu yorgunlukla birlikte huysuzluk, güçsüzlük, konsantre olmada zorluk çekme ve düşük iş verimi gibi belirtiler gösterirler.

2. Solgunluk

Solgun bir cilt ve göz kapaklarının içinin solgun bir renkte olması, demir eksikliğinin belirtilerindendir (5, 6, 7).

Kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin, kana rengini veren maddedir. Demir eksikliği sebebiyle hemoglobin miktarının azalması kanın kırmızı renginin azalmasına sebep olur. Buna bağlı olarak da cilt sağlıklı, canlı ve pembemsi tonunu demir eksikliği ile birlikte yitirebilir.

Demir eksikliği olan insanlardaki solgunluk tek bir alanla da sınırlı olabilir. Yüz, diş etleri, dudakların ve göz kapaklarının iç kısmı ve hatta tırnağın altındaki dokularda solgunluk görülebilir (8).

Bu bölgeler genellikle doktorların demir eksikliği için ilk olarak kontrol edecekleri noktalardır. Fakat yine de sonuç kan testiyle onaylanmalıdır (6).

Solgunluk, genellikle orta halli veya şiddetli anemi vakalarında görülür (9).

Göz kapağınızın iç kısmı canlı ve kırmızı olmalıdır. Eğer çok solgun pembe veya sarıysa, demir eksikliğiniz olabilir.

3. Nefes Darlığı

Hemoglobin azaldığında, vücudun çeşitli noktalarına yeterli oksijen taşınamadığından dolayı vücuttaki oksijen seviyesi de düşer. Bu da kasların ve çeşitli dokuların yürümek ve koşmak gibi normal işlevleri yerine getirebilmek için yeterli oksijeni ve enerjiyi alamadığı anlamına gelir (10).

Bunun bir sonucu olarak da nefes alıp verme hızı artar ve vücut daha fazla oksijen almaya çalışır.

Nefes darlığının, demir eksikliğinin yaygın bir belirtisi olmasının nedeni budur (4).

Eğer yürümek, merdiven çıkmak veya spor yapmak gibi önceden kolaylıkla yaptığınız normal günlük aktiviteleri yaparken nefes nefese kalmaya başladıysanız, bunun suçlusu demir eksikliği olabilir.

4. Baş Ağrısı ve Baş Dönmesi

Demir eksikliği, baş ağrısına neden olabilir (11).

Bu belirti, diğer belirtiler kadar yaygın değildir ve genellikle denge kaybı, bayılma hissi ve baş dönmesiyle birlikte görülür (4).

Kırmızı kan hücrelerinde azalan hemoglobin nedeniyle beyne yeterli oksijen ulaşamaz. Bunun bir sonucu olarak beyindeki kan damarları şişerek baskıya ve baş ağrılarına neden olurlar (12).

Baş ağrısının birçok nedeni olsa da, sıklıkla yaşanan tekrarlayıcı baş ağrıları ve baş dönmeleri demir eksikliği belirtisi olabilir.

5. Çarpıntı

Hissedilebilen kalp atışları, diğer adıyla çarpıntı, demir eksikliğine bağlı aneminin belirtilerinden biridir.

Demir eksikliği nedeniyle, kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin yeterli oksijeni vücuda dağıtamaz. Bundan dolayı kalp daha fazla çalışarak daha fazla kan pompalamaya ve bu açığı kapatmaya çalışır.

Bu da çarpıntıya, düzensiz kalp atışlarına veya kalbin normalden daha hızlı atmasına sebep olabilir (4, 13).

Şiddetli vakalarda bu durum kalbin büyümesine veya kalp yetmezliğine sebep olabilir (4).

Fakat bu belirtilerin görülme sıklığı daha azdır. Bu belirtilerin görülmesi için demir eksikliğinin çok uzun bir süre boyunca etkili olması gerekir.

6. Saçın ve Cildin Kuru Olması

Saçın ve cildin kuru ve sorunlu olması demir eksikliği belirtisi olabilir (4).

Bunun nedeni, vücutta yeterli demir olmadığında vücudun, oksijeni organlar gibi daha önemli yerlere yönlendirmesi ve bundan dolayı cildin yeteri kadar beslenememesidir.

Cilt ve saçlar yeterli oksijeni alamadığında kurumaya ve güçsüzleşmeye başlar.

Daha şiddetli vakalarda demir eksikliği saç kaybına neden olmaktadır (14, 15).

Yıkama ve tarama esnasında saçın bir kısmının dökülmesi tamamen normaldir. Fakat saçlar tutam tutam veya normalden daha çok dökülüyorsa bunun nedeni demir eksikliği olabilir.

7. Dilde ve Ağızda Görülen Şişkinlik veya Acı

Bazen ağzınızın içini veya etrafını kontrol etmek size demir eksikliğine bağlı anemiye dair ipuçları verebilir.

Diliniz şişerse, iltihaplanırsa, solgunlaşırsa veya tuhaf bir şekilde yumuşarsa, bunun nedeni demir eksikliği olabilir (16).

Demir eksikliğinde görülen düşük hemoglobin seviyesi, dilin daha solgun görünmesine sebep olur. Düşük miyoglobin (kas sıvısı) ise dilde ağrı hissetmeye, dilin tuhaf bir şekilde yumuşamasına ve şişmesine sebep olur.

Miyoglobin, kas dokusunda bulunan ve kasları destekleyen bir protein çeşididir. Dilinizi oluşturan kas da buna dahildir (16).

Demir eksikliği, ağzın kurumasına, ağız köşelerinde acıyan kırmızı çatlaklar oluşmasına veya ağız ülserine de sebep olabilir (17).

8. Huzursuz Bacak Sendromu

Demir eksikliğinin huzursuz bacak sendromuyla bağlantılı olduğu bilinmektedir (18).

Huzursuz bacak sendromu, dinlenme esnasında ayakları ve bacakları sürekli ve önlenemez bir şekilde hareket ettirme isteğidir. Bu sendrom, ayaklarda veya bacaklarda kendini gösteren nahoş ve tuhaf kaşıntı hissiyle de kendini gösterebilir. Belirtiler genellikle geceleri kötüleşir.

Huzursuz bacak sendromunun nedenleri tam olarak anlaşılamamıştır. Fakat bu sendroma sahip kişilerin yaklaşık %25’inde demir eksikliğine bağlı anemi olduğu düşünülmektedir. Demir seviyesi düştükçe, huzursuz bacak sendromunun da kötüleştiği iddia edilmektedir (19).

9. Kolayca Kırılan Tırnaklar

Demir eksikliğinin nadir görülen belirtilerinden biri, kolayca kırılan veya kaşık gibi yukarı doğru kıvrım almış tırnaklardır. Bu duruma koilonişi adı verilir (8, 20).

Bu durum genellikle tırnakların çok çabuk kırılması ve güçsüzleşmesi ile başlar. Demir eksikliğinin ileri aşamalarında kaşık tırnaklar oluşur.

Fakat bu çok nadir görülen bir durumdur ve çok şiddetli anemi vakalarında görülür.

10. Demir Eksikliğinin Diğer Belirtileri

Demir eksikliğinin başka belirtileri de olabilir. Bu belirtiler daha nadir görülür ve demir eksikliğinden başka birçok sebebi olabilir.

Tuhaf Şeyleri Aşermek

Tuhaf yiyecekleri veya yiyecek olmayan şeyleri aşermek pika sendromu olarak adlandırılır. Bu durumda hasta genellikle buz, kil, toprak, tebeşir veya kağıt gibi şeyleri yemek ister. Bu durum demir eksikliğinin bir belirtisi olabileceği gibi hamilelikte de görülebilir (21).

Anksiyete

Vücut dokularına ulaşan oksijenin az olması anksiyete yaratabilir. Fakat demir seviyesi normale döndükçe bu durum düzelmektedir (22).

Ellerin ve Ayakların Soğuk Olması

Oksijen seviyesi azaldığından dolayı ellere ve ayaklara da daha az oksijen ulaşır. Bazı kişiler soğuğa karşı daha duyarlı olabilirler ve elleri veya ayakları neredeyse her zaman soğuk olabilir.

Enfeksiyonların Tekrarlanması

Demir, sağlıklı bir bağışıklık sistemi için çok önemlidir ve demir eksikliği eskiye nazaran daha çok hasta olmanıza sebep olabilir (23).

Demir Eksikliği Nasıl Giderilir?

Eğer demir eksikliğinin bu belirtilerini gösteriyorsanız, doktordan bir randevu almalısınız. Basit bir kan testi, demir eksikliğine bağlı aneminiz olup olmadığını gösterecektir (3).

Eğer doktorunuz, demir eksikliğiniz olduğunu onaylarsa, tedavi çok büyük ihtimalle demir alımını beslenme veya takviye yoluyla artırmak olacaktır (4).

Tedavinin temel amacı hemoglobin seviyesini normale döndürmek ve demir depolarını doldurmaktır.

Öncelikle sağlıklı besinler tüketerek yeterli demiri beslenme yoluyla aldığınızdan emin olmalısınız. Demir takviyeleri, yalnızca doktor tavsiyesi ile kullanılmalıdır.

Demir Bakımından Zengin Besinler Tüketin

Eğer doktorunuz demir eksikliğiniz olduğunu söylediyse, bunun nedeni yeterli demiri beslenme yoluyla almamanız olabilir. Demir bakımından zengin şu besinleri tüketmeyi deneyebilirsiniz:

  • Kırmızı et veya kümes hayvanları
  • Ispanak ve lahana gibi koyu yeşil yapraklara sahip sebzeler
  • Kuru üzüm, kuru kayısı gibi kurutulmuş meyveler
  • Bezelye, fasulye ve diğer baklagiller
  • Deniz ürünleri
  • Çekirdek, çeşitli tohumlar ve kuruyemişler
Demir Emilimini Artırmaya Çalışın

C vitamini tüketmek, vücudun demiri daha kolay almasını sağlar. Meyve ve sebze gibi C vitamini bakımından zengin gıdalar tüketin (24).

Fazla tüketildiğinde demir emilimini azaltan yiyeceklerden kaçınmak da işe yarayabilir. Çay, kahve veya süt ürünleri gibi yüksek kalsiyum içeren yiyecekler ve tam tahıllı ürünler bu yiyeceklere örnek olarak verilebilir.

Demir Takviyesi Alın

Demir takviyesi genellikle başvurulan son çaredir ve sadece doktor tavsiyesi ile kullanılabilir. Bunun nedeni beslenme yoluyla yeterli demiri alamamanızdır.

Eğer demir takviyesi alıyorsanız bunu portakal suyuyla tüketmeyi deneyebilirsiniz. Portakal suyu demir emilimini artıracaktır.

Ayrıca, demir takviyesi kullanmanın bazı hoş olmayan yan etkileri olabilir. Mide ağrısı, kabızlık, ishal, mide yanması, mide bulantısı veya siyah dışkıya neden olabilir. Fakat bu yan etkiler alınan doza göre değişir ve zamanla geçer.